ATATÜRK VE CUMHURİYET FİKRİ

Yazan

içinde

Hepimizin bildiği gibi Kamâl ATATÜRK dünya tarihinde, döneminin liderleri içerisinden, aklıyla ululuğuyla, ileri görüşlülüğüyle, doğa sevgisiyle, çocuk sevgisiyle, kadına olan saygısıyla, çağın ötesine ait fikirleriyle, okuması ve yazması zayıf olan birçok yöneticilerinin olduğu bir dönemde 10.000’e yakın betik (kitap) okuyarak (4.000 rakamı sadece kütüphanede bulunan ve kayıt altına alınanların sayısıdır. Oysa ki öğrencilik hayatından beri okuduğu ve ilerleyen dönemlerde çalışmalar esnasında çeşitli kişiler ve kurumlarda alıp okuduktan sonra iade ettikleri kayıt dışıdır.), birçok projenin fikir babası olarak, 20’nci ve 21’nci yüzyıla geçebilen tek liderdir. Üstelik diğer liderler, kendi halkları tarafından yok edilmenin acısını yaşamışken, o daimi olarak budunun ve dünyanın nabzında canlılığını koruyabilen dünyadaki tek liderdir.

Günümüz dünyasında gelişmiş ve gelişmekte olan birçok ülkelerin temel politikalarına baktığımızda programlarının içine maddeler halinde gizlenmiş birçok temel fikirlerin varlığını görebiliriz. Şüphesiz bu fikirlerin sahibi Kamâl ATATÜRK’tür. Bu temel fikirleri görebilmek için şüphesiz Kamâl ATATÜRK’ü çok iyi anlamamız gerekiyor. Fakat emperyalist ülkeler, hiçbir zaman Türk Ulusunun yeniden uyanmasını ve başarı anlamında dünyada zirve yapmasını asla ve asla istemedikleri gibi, geçmiş tarihin sayfalarında rafa kaldırdıkları yüz yıllık işgal planlarının da sekteye uğramasını istemezler. Emperyalistlerin planları bizim sandığımız kadar kısa zamana ait değildir. Batılı emperyalistlerin yüz yıllık planları Bizans İmparatorluğuna, Roma İmparatorluğuna dayanmayıp çağlar öncesine kadar uzanır. Yani kısaca ezelden beri Türk Ulusuna karşıdır. Böyle bir durum karşısında bizler, ne yazık ki hiçbir ilkesine ve fikirlerine sahip çıkmamanın derin acısını yaşıyorken, gün geçtikçe Ortadoğu’nun bataklığına saplanmış adeta yok olmak üzereyiz. “Tarih tekerrürden ibarettir” sözü sanki bugünleri tekrar yaşayabileceğimizi anlatmak için söylenmiştir. Oysa ki tarihin geçmişinde sayfalara yazılmış olan derin olayların yeniden ve benzer bir şekilde yaşanması için insanoğlu tarafından benzer hatalarının tekrarlanması demektir. Aynı hatalardan ders çıkarılmayıp kişisel kaygılardan oluşan, kişisel çıkarlarının ön plana çıktığı andır. Türk Ulusu için bilinmesi ve hiçbir zaman unutulmaması gereken, kendine has kültürüyle, diliyle, inancıyla, ekonomisiyle ve kendine özgü eğitimiyle bir bütün oluşudur.

CUMHURİYETİN ANLAMI

Cumhuriyet kelimesi Arapça, “cumhur” kelimesinden dilimize yerleşerek bugünkü kullandığımız ve dilimizde düşürmediğimiz Cumhuriyet kelimesi olarak şeklini almıştır. Cumhuriyet, halk, ahali, büyük kalabalık, halkın kendi kendini yönetmesi anlamına gelir. Cumhur, toplu bir hâlde bulunan kavim yahut millet demektir. Cumhur-i devlet veya sadece cumhuriyet iktidarın millet topluluğuna, umuma ait olduğunu öngören devlet şekli demektir.

Cumhuriyette esas kural seçimdir. Cumhuriyet, en büyüğünden en küçüğüne kadar devlet hizmetlerinin hepsinde veraset usulünü kesin olarak reddeder, bu usul yerine seçim ve tayin usulünü koyar. Yani halkın kendisini yöneteceği bir liderin söz sahibi olmasına karar verir. Böyle bir kararın da sağlıklı bir şekilde verilebilmesi için, yine şüphesiz Cumhuriyet kavramının beraberinde getirdiği yenilikleri içsel anlamda bilmek gerekir. Aksi durumda geçmişte olduğu gibi gelecekte de rejim değişikliği tehlike çanlarını çalarak, diktatör bir sisteme dönüşür. Böyle bir sistemde, ulus kavramı asıl önemini çoktan kaybetmiş olacaktır.

Cumhuriyet devlet reisliğinde yalnız veraseti değil, kaydı hayat şartını da reddeder. İktidara seçimle gelmiş olsa bile devlet reisinin bütün ömrü boyunca devlet başkanlığı makamında kalması şartı, cumhuriyet rejiminin mantığı ile bağdaşamaz. Cumhuriyet dar ve geniş anlamda kullanılır. Geniş anlamda cumhuriyette, egemenlik topluluğun bütününe, millete aittir. Dar anlamda cumhuriyette ise sadece devlet başkanının doğrudan doğruya veya dolaylı olarak halk tarafından belirli bir süre için seçilmesi anlaşılır. Cumhuriyet bir devlet veya hükûmet şekli olarak da ifade edilebilir. 1921 Anayasamızın 29 Ekim 1923’te yapılan değişikliğinde, “cumhuriyet” bir hükûmet şekli olarak ifade edildiği hâlde, 1924 ve 1961 Anayasalarımızda, “cumhuriyet” bir devlet şekli olarak belirlenmiştir.

Devlet şekli olarak cumhuriyette egemenlik dar veya geniş bir kitleye aittir ve devlet başkanı da bu kitle içinden seçilir. Egemenliğin sahibi kitle, muayyen bir sınıf ise bu tür cumhuriyetlere, “aristokratik cumhuriyet” veya başka bir deyimle “seçkinler cumhuriyeti” denilir. Kitle, egemenliğe sahip topluluk, halk dediğimiz geniş ve dar kapsamlı bir topluluk ise buna da demokratik cumhuriyet adı verilir.(1) Modern anlamda cumhuriyet demokrasinin en gelişmiş şeklidir. Kamâl ATATÜRK’e göre “Demokrasi prensibinin en asri ve mantıki tatbikini temin eden hükûmet şekli, cumhuriyettir. (2)

Demokrasi ile cumhuriyetin yakın ilgisi vardır. Her demokratik rejim, cumhuriyet olmamakla beraber, demokrasinin en gelişmiş şekli, en ileri hüviyeti ile görünümü cumhuriyetle sağlanır. Demokrasi, devletin en yüksek organından en aşağı basamaklarına kadar halk iradesinin egemenliğine dayanır. Cumhuriyeti yaşatacak ve ayakta tutacak tek kuvvet ise yurttaşın siyasal olgunluğuna ve ahlaki değerine dayanan kamu yararı düşüncesidir. Bu yönü ile cumhuriyet bir kişi veya zümre yararına değil, kamu yararına dayanan ve kamu yararına göre yönetilen devlet şeklidir.

KAMÂL ATATÜRK’ÜN USUNDAKİ CUMHURİYET FİKRİ

Türkiye Cumhuriyeti’nin tarihi, kurucusu Ulu Kağan Kamâl ATATÜRK ile yakından ilgilidir. Ortaya güçle atılan ve gerçekleşen cumhuriyet fikri Kamâl ATATÜRK’te ilk defa nerede ve nasıl ortaya çıkmıştır? Cumhuriyet’in ilanından önce yeni kurulan devletin cumhuriyete yöneleceğini Kamâl ATATÜRK ne zaman kararlaştırmıştır. Yerli ve yabancı yazarlar, Kamâl ATATÜRK’ün Cumhuriyet’in ilanından önce, cumhuriyete nerede ve ne zaman karar verdiği sorunu sık sık dile getirmişlerdir. Souvenirs du Gazi Mustafa Kemal Pasha adlı incelemesinin ön sözünde Jean Deny, “Mustafa Kemal acaba, saltanatın ve arkasından halifeliğin sona erişini ve cumhuriyet rejiminin kurulmasını her vakit düşünmüş müdür?” sorusunu sorar. Aynı soru, Yakup Kadri Karaosmanoğlu’nun Ulus’ta yayımladığı bir makalesinin de konusu olmuştur: “Genç Harbiyeli Mustafa Kemal cumhuriyetçiliği kimden öğrenmiştir?”(3) Türk devrim tarihi dersi hocalarından Prof. Dr. Mahmut Esat Bozkurt Kamâl ATATÜRK’ün Cumhuriyet’i emanet ettiği Türk gençliğine, cumhuriyete kadar yol veren millet hâkimiyetçiliğinin gelişmelerinin gençliğe okutulması ve anlatılması gereği ile, Kamâl ATATÜRK’ün yaveri Mazhar Müfit Kansu’dan 31. 03. 1934 tarihli bir mektupla bu gelişmeleri sormaktadır.(4) “Genç Harbiyeli Mustafa Kemal cumhuriyetçiliği kimden öğrenmişti?” sorusuna cevap bulmaya çalışan Yakup Kadri Karaosmanoğlu cumhuriyetin Kamâl ATATÜRK’e özgü orijinalitesi üzerinde durmaktadır. Yakup Kadri Karaosmanoğlu, cumhuriyet fikrinin doğuşunda Kamâl ATATÜRK üzerinde Fransız İnkılabı’nın fikir hareketlerinin etkisi olduğu kanısındadır.(5) Ali Fuat Cebesoy Sınıf Arkadaşım ATATÜRK adlı eserinde Kamâl ATATÜRK’ün 1902 yılında henüz Harp Akademisinin birinci sınıfında bulunduğu sırada, Osman Nazmi Paşa ile Osmanlı Devleti’nin geleceği üzerinde yapmış olduğu bir konuşmayı naklederek Kamâl ATATÜRK’ün batılı anlamda yönetimden bahsettiği, inkılap sözünü dile getirdiğini belirterek dikkati çekmektedir.(6) Ord. Prof. Enver Ziya Karal, Ali Fuat Cebesoy’la yaptığı görüşmede, Kamâl ATATÜRK’ün Osman Nizâmi Paşa ile konuşmada sözü geçen batılı anlamda yönetimle, Kamâl ATATÜRK’ün maksadının yeni bir devlet düzeni olduğunu, ifade etmiştir.(7) Ayrıca Ali Fuat Cebesoy, yine Sınıf Arkadaşım ATATÜRK adlı eserinde, Kamâl ATATÜRK’ün topçu stajı yapmak üzere Şam’a gitmeden önce 1905’te arkadaş çevresinde yaptığı bir toplantıda “Bu dava, yıkılmak üzere bulunan bir imparatorluktan bir Türk Devleti çıkarma davasıdır.” dediğini yazmaktadır.(8)

Ord. Prof. Enver Ziya Karal, yeni kurulacak devletin cumhuriyet olacağı yolunda Kamâl ATATÜRK’ün düşüncelerine temasla bunu tarihî gelişmeye de uygun olarak açıklamaktadır.

Kamâl ATATÜRK’ün en beğendiği devlet şekli olarak cumhuriyeti, 1906 yılında bir olay vesilesiyle dile getirdiğini, Münir Hayri Egeli kitabında açıklamaktadır.

1906 yılında Kamâl ATATÜRK Suriye’de bulunuyordu. Orada onun iki yakın arkadaşı Mazhar Müfit Bey ile Halil Bey’di. Halil Bey Kamâl ATATÜRK’ün cumhuriyet ile ilgili hatırasını şöyle nakletmektedir.

“Ya culusu hurmayun veya veladeti humayun şenlikleri yapılıyordu. Mustafa Kemal ile beraber donanmayı seyretmeye çıkmıştık. Birden kolumu tuttu:

‘Halil’ dedi, bir adam için böyle donanma yapmak budalalık, değil mi? Bu millet kendi kurtuluşu için şenlik yapabilir. Nihayet, kendisine pek büyük hizmetler etmiş olan bir adam için şenlik yapabilir, diyelim. Fakat Hanedanı Ali Osman için de kazara bazıları bu memlekete hizmet etti diye onun nesline neden donanma yapılsın. Padişah dünyaya gelmekle memlekete hayırlar mı geldi? Padişah da kim oluyormuş? Padişahlık da ne demekmiş?

Halil bu soruya şu cevabı veriyor:

– Peki memleketi nasıl idare edeceğiz? Sultan Hamit fenadır. Seninle beraberim. Ama o giderse gene bir padişah lazım, diyecek oldum. Buna fena hâlde kızdı.

– Neden mutlaka padişah fikrine saplanıyorsun Halil, diye bağırdı.

Cumhuriyet yaparız.”(9)

1906 yılında cereyan eden bu olaydan iki yıl sonra Meşrutiyet’in ilanını izleyen günlerde buna benzer bir hatıra da Selanik’te cereyan etmiştir. Mustafa Kemal’in İvan Manolef’a Meşrutiyet’ten önce Selanik’te söyledikleri de dikkat çekicidir:

“Bir gün gelecek, ben hayal zannettiğiniz bütün inkılapları başaracağım. Mensup olduğum millet bana inanacaktır. Saltanat yıkılmalıdır. Din ve devlet birbirinden ayrılmalı, şarktan benliğimiz ayrılarak batı medeniyetine aktarmalıyız. Kadın ve erkek üzerindeki farklar silinerek yeni bir içtimai nizam kurmalıyız. Garp medeniyetine girmemize mani olan yazıyı atarak Latin kökünden bir alfabe seçmeli, kılık kıyafetimize kadar her şeyimizle garplılara uymalıyız.”(10)

Selanik’te Beyazkule karşısında askerî bir kulüpte verilen bir konferanstan sonra, Mustafa Kemal ve bazı arkadaşları kulüp lokantasında konuşmaya dalmışlardı. Konferansçının genç Mustafa Kemal hakkındaki konuşmaları kendisini çok duygulandırmıştır ve coşturmuştur. Mustafa Kemal;

“İnkılabı ikmal etmek lazımdır. Biz bunu yapabiliriz. Ben bunu yapacağım… Evet, inkılap yapacağız. Bugüne kadar yapılan inkılap kafi sayılmaz. Fazlasını yapacağız.”

Daha sonra arkadaşlarına devlet hizmetleri veren genç Erkanıharp Kolağası Mustafa Kemal arkadaşlarının bütün bu işlerin içinde “Sen ne olacaksın?” sorusuna şu cevabı vermiştir: “Ben mi? Ben de bu sözleri o makamlara koyabilen olacağım.”(11) Bu konuşmalar 1937 yılında Çankaya’da Kamâl ATATÜRK’ten naklen Prof. Dr. A. Afet İnan tarafından kaleme alınmıştır. Bu hatıralarda dikkatimizi çeken 1908 tarihinde yapılan meşrutiyet inkılabının genç kolağası Mustafa Kemal’i tatmin etmediği ve inkılabı bizzat kendisinin tamamlayacağını ifade etmesidir. Önemli bir diğer nokta da bu konuşmalarda devlet başkanlığı vazifesini üzerine alacağını belirtmesidir. O günün şartları içinde bu konuşmalardan çıkaracağımız neticeler meşruti idarenin yeterli olmadığını “inkılap yapacağız, daha fazlasını yapacağız”, derken meşruti monarşinin ötesinde ondan daha ileri, cumhuriyetin kastedildiği anlaşılmaktadır.

Mustafa Kemal’in öğrencilik yıllarında, dünyanın birçok yerinde gelişen yeniliklerle birlikte halk tabanında köklü değişiklikler kaçınılmaz bir şekilde kendini göstermiştir. Bunun asıl sebepleri ise gerek Fransız devriminin getirdiği yenilikler, gerek ise sanayi devriminin getirdiği yeniliklerdir. Bu dönemde sanayi devriminin rüzgarıyla üretim fazlasının sonucu yeni pazar arayışlarının kaçınılmaz sonucunda dünyanın yeniden paylaşılması sancısı baş gösterdi. Bu da dünya savaşının patlamasına neden oldu. Başta Fransız devrimi sonrasında gelişen rönesans hareketleri sonucu feodalite ülkeler gelişen yenilikler karşısında yenik düşmüşlerdir. Başta Osmanlı imparatorluğu olmak üzere, diğer varsıl olmayan ülkeler, gerek askeri alanda gerek, ekonomi alanda tam anlamıyla yok olma noktasına gelmişlerdi. Böyle bir dönemde gelişen fikir akımları karşısında uzak kalamayan, kendi özünü bulmaya çalışan kişiler, zaman içerisinde dünya yönetimlerine yön verecek konumlara ulaşmışlardır. İşte Mustafa Kemal tam da bu dönemde değişen dünya siyasetini yakından takip ederek, her alanda fikir edinerek, Türk Ulusunun kaybolmaya yüz tutmuş özünü kavrayarak, yeniden alevlendirmiştir. Şüphesiz kurtuluş savaşı sürecinde usunda taşıdığı yönetim şeklini ortaya koyamazdı. Bunun için siyasi ve sosyolojik koşullarının oluşması gerekliydi. Verilen kurtuluş mücadelesinin zaferle sonuçlanmasının ardından, siyasi anlamda tam bağımsızlık kazanılması için ulusal antlaşmalar birer birer imza edildi. Bu antlaşmalardan en önemlisi olan Lozan Barış antlaşması 24 Temmuz 1923 günü imza edilerek yeni kurulan Türkiye Devleti’nin bağımsızlığı bütün dünyaca onaylanmış oluyordu. Zira bu antlaşma Kamâl Atatürk’ün ifadesiyle “Türk milleti aleyhine asırlardan beri hazırlanmış ve Sevr Antlaşması’yla tamamlandığı zannedilmiş büyük bir suikastın yıkılışını ifade eden bir vesika” idi.” “Bu sebeple Osmanlı devrine ait tarihte benzeri görülmemiş bir siyasî hezimeti adeta yırtarak çöp kutusuna attılar.”

13 Ekim 1923’de Ankara, Türkiye Büyük Millet Meclisi kararı ile Türkiye Devleti’nin Hükümet Merkezi oldu. Artık mevcut yönetimin isminin de açıkça ifadesi ve ilânı gerekiyordu. Nihayet 29 Ekim 1923’te TBMM tarafından kabul edilen Anayasa değişikliği ile Cumhuriyet ilân olundu. Bu sonucu takiben Ankara Milletvekili Mustafa Kemal Paşa, oy birliği ile Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk Cumhurbaşkanı seçildi. Cumhuriyetin ilânı ile gerçekleşen bu büyük siyasi devriminin yanı sıra devlet örgütü ve toplum yönetiminin de çağdaş devlet anlayışına uygun olarak düzenlenmesi gerekiyordu. Böyle bir anlayış içinde halifeli Cumhuriyet söz konusu olamazdı. Bu sebeple 3 Mart 1924’te artık hiçbir lüzumu kalmayan, aksine zararlı bir kuruluş halini almış bulunan halifelik de kaldırıldı ve son halifeyle beraber Osmanlı hanedanı yurt dışına çıkarıldı. Artık devletin modern bir şekil alması ve milletin çağdaş uygarlık seviyesine en kısa zamanda erişebilmesi yolunda büyük devrimler birbirini takibe başladı. Bu devre esnasında şapka ve kıyafet devrimleri yapıldı. Halkı uyuşukluğa sevk ederek her türlü hayat enerjisini yok eden tekkeler, zaviyeler, türbeler kapatıldı; Şeriye ve Evkaf Vekâleti kaldırıldı. Lâik devlet prensibi kabul edilerek din ve devlet işleri kesin olarak birbirinden ayrıldı. Hukuk alanında, şeriye mahkemeleri ve Mecelle kaldırılarak Türk Medenî Kanunu’yla beraber birçok yeni kanunlar kabul edildi.

İlim ve kültür işlerine büyük önem verildi; Türk Tarih Kurumu ve Türk Dil Kurumu kurularak Türk tarihi ve Türk dili üzerinde çalışmalar yapıldı. Medreseler kapatılarak çağdaş kültürü benimseyen Cumhuriyet okulları açıldı. Eğitim ve öğretimde, lâik ve millî bir yol takip edildi. Kamâl Atatürk’ün en büyük eserlerinden biri olan harf inkılâbı meydana geldi; Arap harfleri terk edilerek Lâtin harfleri esasına dayanan Türk alfabesi yapıldı. Üniversite’de de büyük bir reform gerçekleştirilerek ona çağdaş bir görünüm kazandırıldı; bu arada ihtiyaç duyulan çeşitli fakülteler ve kürsüler açıldı. Uluslararası takvim, saat ve rakamlar kabul edildi. Kadın hukukunda reform yapılarak Türk kadınına seçme ve seçilme hakkı tanındı.

CUMHURİYET DÖNEMİ EĞİTİM

Eğitim ve öğretim, insan ve toplum hayatının en önemli aşamalarından biri, toplumun geleceğini şekillendiren en önemli unsur ve modern devletlerin siyasi, iktisadi ve sosyal gelişmesini sağlayacak itici gücüdür. Modern devletler geleceklerini yönlendirmek için eğitim ve öğretim kurumlarını düzenleme, ilkelerini belirleme, kontrol altına alma ve planlama zorunluluğuyla karşı karşıya kalmışlardır. Türkiye Cumhuriyeti Devleti de bir modern devlet olmanın gereği olarak eğitim ve öğretimi anayasasında da ifade ederek kamu görevi olarak üstlenmiştir. Tanzimat Döneminden itibaren Türk Eğitim Sistemi bir düzenleme, planlama ve hukuki altyapısını oluşturma sürecine girmiştir. Osmanlı Eğitim Sisteminin son dönemlerinde iyice belirginleşen çok başlı, denetimsiz ve plansız eğitim uygulamaları Osmanlı yıkılış sürecinde de etkili olmuştur. Osmanlı eğitimcileri zaman zaman eğitim planlaması yapmaya çalıştılarsa da sistem bu konuda başarılı olmalarına imkan vermemiştir. Osmanlı Eğitim Sisteminin olumsuzlukları özellikle İttihat ve Terakki Döneminde bir düzelme sürecine girdiyse de iç ve dıştaki yoğun siyasi ortam bu süreci engellemiştir. Osmanlı Eğitim Sisteminin olumsuzluklarını devralan Cumhuriyetin yöneticileri ve eğitimcileri geçmişteki tecrübelerin ışığında eğitim ve öğretim kurumlarının mutlaka düzenlenmesi gereğini kavramışlardır. Kamâl Atatürk, İstiklâl Savaşı’nın en kritik günlerinde bir yandan cumhuriyetimizi kurma çalışmalarını sürdürürken, diğer yandan millî eğitim sistemimizin esaslarını belirleme çalışmalarına yönelmiştir. Eğitim alanında başlatılan bu çalışmaların planlanmasında ve millî eğitim sistemimizin geliştirilmesinde Birinci Maarif Kongresi ve Heyet-i İlmiye çalışmalarının büyük katkısı olmuştur. Kamâl ATATÜRK, 1921 yılında Ankara’da toplanan 1. Maarif Kongresi’nin eğitim tarihimiz içinde önemli bir yeri vardır. Bu kongre okul ve öğrenci mevcudunu tespit etmek, bu konuda yapılması gereken çalışmaları belirlemek ve eğitime millî bir yön vermek amacıyla toplanmıştır. Eğitim tarihimizde bir dönemin başlangıcı olarak görülmesi gereken bu kongrede Kamâl Atatürk, eğitim, bilim ve kültür alanındaki düşüncelerini, yapılacak inkılapların esaslarını, öğretmenler için neler düşündüğünü ve onlardan neler beklediğini anlatan tarihî bir konuşma yapmıştır. Eğitimin temel ilkeleri olarak milli, merkeziyetçi ve laik bir eğitimi kabul etmişlerdir. Eğitimin uygulamalarını da Milli Eğitim Bakanlığına bırakmışlardır. Milli Eğitim Bakanlığı cumhuriyetin kuruluşundan itibaren eğitimle ilgili önemli sorunlarla karşılaşmış, bu sorunları çözmek amacıyla kendi kurumu içinde önemli teşkilatlar oluşturmuştur. Bu teşkilatların içinde en önemlilerinden birisi de Milli Eğitimin planlanması, program, müfredat ve periyodik hedeflerin belirlendiği siyasi otoritenin dışında eğitimcilerin katıldığı, fikir ve düşüncelerinin ifade edildiğini Milli Eğitim Bakanlığının danışma organı olan Milli Eğitim Şûrasıdır. 22 Haziran 1933 tarih ve 2287 sayılı kanunla hukuki statüsüne kavuşan ve Milli Eğitim Merkez Teşkilatının daimi bir kurumu haline gelen Milli Eğitim Şûrası eğitim tarihimizde önemli gelişmelere imza atmıştır.

Cumhuriyetle birlikte, ekonomik hareketlere önem verildi. 1923 yılında Türkiye’de ilk defa olarak, bir iktisat kongresi toplanarak, memleketin ekonomik problemleri görüşüldü. Ziraî faaliyetler genişletildi; ticaret ve millî sanayi geliştirildi. Sağlık işlerine önem verildi. Güçlü bir ordu kuruldu. Yeni Türkiye Devleti’nin temeli olan bütün bu devrimlere “Atatürk Devrimleri” adı verildi.

Ulunay GÖKTÜRK

BİR ÖD: 11707

28 Ekim 2017

YARARLANILAN KAYNAKLAR:

1) KOCATÜRK, Utkan; ATATÜRK’ün Fikir ve Düşünceleri, Ankara

2) TEZER, Şükrü; ATATÜRK’ün Hatıra Defteri, Ankara, 1972.

3) İNAN, A. Afet; Medeni Bilgiler ve M. Kemal ATATÜRK’ün El Yazıları, Ankara, 1969.

4) İNAN, A. Afet; ATATÜRK Hakkında Hatıralar ve Belgeler, II. Baskı, Ankara, 1968.

5) KANSU, Mazhar Müfit; Erzurum’dan Ölümüne Kadar ATATÜRK’le Beraber, c. I, Ankara, 1966.

6) KARAOSMANOĞLU, Yakup Kadri; Ulus, 13 Haziran 1961.

7) ARSEL, İlhan; Türk Anayasa Hukukunun Umumi Esasları, Ankara,

8) BORAK, Sadi; Bilinmeyen Yönleriyle ATATÜRK, İstanbul, 1966.

9) CEBESOY, Ali Fuat; Sınıf Arkadaşım ATATÜRK,

DİPNOTLAR:

1) Ali Fuad Başgil; Esas Teşkilat Hukuku, c. I, Türkiye Siyasi Rejimi ve Anayasa Prensipleri, Fasikül 1, İstanbul, 1960, s. 216-217.

2) A. Afet İnan; Medeni Bilgiler ve M. Kemal Atatürk’ün El Yazıları, Ankara, 1969, s. 32.

3) Yakup Kadri Karaosmanoğlu; Ulus, 13 Haziran 1961.

4) Mazhar Müfit Kansu; Erzurum’dan Ölümüne Kadar Atatürk’le Beraber, c. I, Ankra 1966, s. 73-74.

5) Karaosmanoğlu; Ulus, 13 Haziran 1961.

6) Ali Fuat Cebesoy; Sınıf Arkadaşım Atatürk, İstanbul, 1967, s. 108.

7) Enver Ziya Karal; Atatürk ve Cumhuriyet’in Duyurulması, Türk Dili, S. 278, Kasım 1974, s. 837-883.

8) Ali fuat Cebesoy; s. 108.

9) Münir Hayri Egeli; Atatürk’ün Bilinmeyen Hatıraları, İstanbul, 1954, s. 34-35.

10) Sadi Borak; Bilinmeyen Yönleriyle Atatürk, İstanbul, s. 22.

11) A. Afet İnan; Atatürk Hakkında Hatıralar ve Belgeler, II. Baskı, Ankara, 1968, s. 75-76.

Yorumlar

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir